Cytryna, limonka i cytron

Drzewka cytryny, limy i cytronu

Rosną : szybko
Kwitną: ciągle i obficie
Owocują: obficie
Na mróz nie są odporne.

Cytryna (Citrus limon)

Cytryna to krzew lub niewielkie drzewo, pochodzące z klimatu subtropikalnego. Może kwitnąć i owocować przez cały rok. Kwiaty są białe, często z różowym zabarwieniem. Bardzo intensywnie pachną. Popularnych żółtych i kwaśnych owoców nie trzeba nikomu przedstawiać. Nie każdy wie jednak, że cytryna jest hybrydą pomarańczy gorzkiej i cytrona.1Wu, G., Terol, J., Ibanez, V. et al. „Genomics of the origin and evolution of Citrus.” Nature 554, 311–316 (2018). https://doi.org/10.1038/nature25447

Odmiany cytryny

Występuje wiele odmian cytryny, między innymi: Lisbon, Eureka, włoskie odmiany Lunario Femminello (w wielu pododmianach).
Istnieją też cytrusy, które mają inne pochodzenie genetyczne, ale są tradycyjnie nazywane cytrynami. To na przykład łatwa w uprawie doniczkowej cytryna Skierniewicka (właściwa nazwa to Ponderosa). Innym przykładem jest cytryna Meyera.

Owoc cytryny skierniewickiej

Owoce cytryny Skierniewickiej są większe i bardziej okrągłe w porównaniu ze zwykłą cytryną.

Cytryna z nasiona, czy szlachetna sadzonka?

Cytryna z pestki w doniczce rośnie szybko, a wyhodowanie własnego drzewka cytrusowego sprawia wielką satysfakcję. Zanim zakwitnie, minie jednak wiele czasu. Jeżeli chcemy szybko uzyskać owoce, zaopatrzmy się w roślinę szlachetną: zaszczepioną lub ukorzenioną, która może kwitnąć i owocować o wiele szybciej.

Ta zasada dotyczy wszystkich cytrusów. Przeczytaj więcej:

Lima, limonka (Citrus aurantiifolia)

Lima jest tropikalnym cytrusem, kwitnącym przez cały rok. Owoce są mniejsze od cytryny, kwaśne i bardzo aromatyczne. Limonki niedojrzałe lub rosnące w tropikach są co prawda zielone – takie spotykamy w sklepach – jednak wyhodowane u nas owoce będą żółte, tak samo jak cytryna.

Odmiany limonki

Podstawowym gatunkiem jest lima meksykańska (inne nazwy ang. Key lime, West Indian lime). Badania wykazały, że wywodzi się od tropikalnego cytrusa Citrus micrantha i cytrona.2Curk, Franck et al. “Next generation haplotyping to decipher nuclear genomic interspecific admixture in Citrus species: analysis of chromosome 2.” BMC genetics vol. 15 152. (2014), doi:10.1186/s12863-014-0152-1 Od niej pochodzą pozostałe limonki, w tym znacznie większa lima perska (to jej owoce możemy kupić w sklepach), a także limequaty odm. Eustis Lakeland.

Limekwat Eustis ma owoce podobne do limy meksykańskiej i kwitnie wiele razy do roku, a przy tym jest bardziej odporny na niskie temperatury.

Inne cytrusy nazywane limonką

Niektóre cytrusy są potocznie nazywane limą, chociaż tak na prawdę należą do innego gatunku. Zalicza się tu limonka kaffir (Citrus hystrix). Co ciekawe, uprawia się ją przede wszystkim dla liści, które są używane jako przyprawa.

Liście limonki kaffir, świeże lub suszone, można wykorzystywać jako przyprawę.

Nazwa lima jest też przypisywana niektórym gatunkom australijskim, które pod względem genetycznym nie mają z limonką wiele wspólnego.

Limetta, limetka – co to za cytrus?

Limetta (Citrus limetta) to gatunek cytrusa, który ma takie samo pochodzenie, jak cytryna3Jest hybrydą cytrona i pomarańczy gorzkiej. Żródło: Curk F, Ollitrault F, Garcia-Lor A, Luro F, Navarro L, Ollitrault P. Phylogenetic origin of limes and lemons revealed by cytoplasmic and nuclear markers. Ann Bot. 2016;117(4):565-583. doi:10.1093/aob/mcw005 – można więc powiedzieć, że jest jej siostrą. Jej owoce są podobne do cytryny i limonki. Limetta jest szczególnie popularna na Bliskim Wschodzie i w Indiach.

Oprócz tego nazwę „limetta” otrzymują różne niezwiązane ze sobą hybrydy cytrusów kojarzące się z cytryną lub limonką. Po prostu rodzina cytrusów jest tak liczna i barwna, że trzeba je w jakiś sposób pogrupować. Nawet, jeżeli jest to sztuczna klasyfikacja. I tak można w sprzedaży spotkać się cytrusami: limetta Pursha o żółtych, spłaszczonych owocach i słodko-kwaśnym smaku, czy też limetta Rangpur o pomarańczowych i kwaśnych owocach. Ten drugi cytrus wywołuje zresztą spore zamieszanie, bo bywa też nazywany mandarynką, cytryną albo limą Rangpur.

Cytron (Citrus medica)

Cytron rośnie w formie niskiego drzewka o grubych pędach, dużych liściach i owocach przypominających wielkie cytryny. Roślina kwitnie przez cały rok i może być bardzo plenna. Owoce mają grubą i aromatyczną skórkę, która jest ceniona bardziej niż sok.

kwiaty cytronu

Kwiaty cytronu odm. Sarcodactylis. Wewnątrz kwiatu widać już formujący się owoc.

Odmiany cytronu

Występuje wiele odmian cytronu, wśród nich: DiamanteFlorentine o kwaśnym soku, CorsiccanMoroccan o bezkwasowym soku oraz niezwykła odmiana Sarcodactylis o palczastych owocach w kształcie ręki. Owoce tej ostatniej nie mają w ogóle miąższu, skórka jest za to wyjątkowo aromatyczna, dojrzałe owoce wydają piękny zapach.

Każdy owoc odm. Sarcodactylis ma niepowtarzalny kształt. Po dojrzeniu staje się bardzo aromatyczny.

Idealne cytrusy doniczkowe

Zarówno cytryna, jak i lima mają wspólnego przodka – cytron. Dlatego te trzy gatunki są do siebie pod wieloma względami podobne. Wszystkie lubią ciepło i słońce. W takich warunkach intensywnie rosną i są bardzo plenne – nawet młode sadzonki ukorzenione lub zaszczepione mogą kwitnąć i utrzymywać owoce. Dobrze czują się w doniczce, szybko regenerują się po stanach stresowych. Dzięki tym cechom są polecane zarówno początkującym, jak i zaawansowanym hodowcom.

Jak dbać o cytrynę, limonkę lub cytrona w doniczce?

W sezonie podlewamy je umiarkowanie, dając wierzchniej warstwie ziemi przeschnąć między kolejnymi dawkami wody. Cytryna i cytron dosyć dobrze tolerują przesuszenie, limonka jako tropikalny cytrus wymaga nieco większej wilgotności. Podczas intensywnego wzrostu regularne nawożenie jest szczególnie ważne. Od czasu do czasu będzie trzeba przyciąć zbyt długie pędy. Cytryna, limonka i cytron nie lubią zimna, a tym bardziej mrozu. Może to być jednak ich zaletą – dzięki swojej ciepłolubności nie wymagają bezwzględnie zimowania w obniżonej temperaturze. W przeciwieństwie do innych cytrusów mogą spędzić zimę nawet w temperaturze pokojowej pod warunkiem, że zapewnimy im w tym czasie wystarczającą ilość światła i ograniczymy podlewanie.

Podsumowanie

Podsumujmy w pigułce informacje o cytrynie, limie i cytronie.

Stanowisko: słoneczne lub półcień, ciepłe
Podłoże: jak u pozostałych cytrusów przepuszczalne, odczyn pH od 5,5 do 6,5
Podlewanie: umiarkowane, tolerują okresowe przesuszenie
Nawożenie: od wiosny do jesieni nawozem płynnym lub długodziałającym
Przycinanie: cytryna, lima i cytron rosną silnie i będą wymagać przycinania, aby utrzymać kompaktowy rozmiar
Zimowanie: optymalna temperatura od 5 do 15 st. C; dopuszczalna temperatura od 0 do 20 st. C

Siła wzrostu : duża
Kwitnienie: ciągłe i obfite, nawet małe sadzonki zakwitają
Owocowanie: obfite
Odporność na mróz: niska

Jednym słowem: Silnie rosnące cytrusy lubiące światło i ciepło.

Ciekawostki

Cytryna

  • Cytryna Ponderosa pochodzi z USA. Do Polski została sprowadzona w latach 60. ubiegłego wieku przez prof. Pieniążka z Instytutu Sadownictwa w Skierniewicach. Wkrótce później stała się znana jako cytryna skierniewicka.

Lima

  • Owoce limonek ze sklepu prawie nigdy nie mają nasion. Jeżeli trafimy na pestkę, mamy duże szczęście! Możemy z niej uzyskać niepowtarzalną roślinę.4Childs, J. F. L. and Reece, P. C. „Character differences among seedlings of the Persian lime.” Florida State Horticultural Society (1962). https://www.semanticscholar.org/paper/CHARACTER-DIFFERENCES-AMONG-SEEDLINGS-OF-THE-LIME-Reece-Childs/7b1290feaf75626f8e544781077e63b7c979849e Na zdjęciu taka właśnie limonka z pestki.
  • Liście Citrus hystrix, limy kaffir są podobne do liści mrozoodpornego ichanga. To podobieństwo nie jest przypadkowe – oba cytrusy są ze sobą spokrewnione i należą do grupy Papeda. Lima Kaffir nie jest jednak odporna na mróz.

Cytron

  • Owoce cytronu pachną tak silnie, że mogą być używane jako odświeżacz powietrza. Wystarczy położyć jeden dojrzały owoc, a zapach będzie wyczuwalny w całym pomieszczeniu.
  • Pod względem genetycznym cytron jest jednym z trzech podstawowych gatunków cytrusów (pozostałe to pompela i mandarynka). Wywodzi się od niego wiele innych cytrusów, m.in. wspomniane już wyżej cytryna i lima.