Kategorie
Pytania i odpowiedzi

Czy kwiaty cytrusów trzeba zapylać?

Odpowiedź zależy od rośliny

Czy kwiaty cytrusów trzeba zapylać, żeby powstały owoce? Czy obecność pszczół lub innych owadów może zwiększyć plony? Odpowiedź zależy od odmiany rośliny cytrusowej.

Kwiaty cytrusów przeważnie są samopylne.

W uproszczeniu rośliny cytrusowe można podzielić na trzy grupy:

  • odmiany owocujące nawet bez zapylenia,
  • odmiany samopylne,
  • odmiany obcopylne, wymagające innej odmiany zapylającej.

Które cytrusy produkują owoce nawet bez zapylenia i bez nasion? Które wymagają obecności innej odmiany zapylającej do prawidłowego plonowania? Odpowiedzi w dalszej części artykułu.

Więcej o zapylaniu kwiatów można przeczytać w artykule Hybrydyzacja cytrusów.

Pierwsza grupa: odmiany owocujące bez zapylenia

Niektóre odmiany cytrusów mają zdolność zawiązywania owoców bez zapylania kwiatów.1Mesejo C, Yuste R, Martínez-Fuentes A, et al. Self-pollination and parthenocarpic ability in developing ovaries of self-incompatible Clementine mandarins (Citrus clementina). Physiol Plant. 2013;148(1):87-96. doi:10.1111/j.1399-3054.2012.01697.x To zjawisko jest korzystne z punktu widzenia kogoś, kto będzie jadł takie owoce. Dlaczego? Ponieważ owoce powstałe bez zapylenia (i bez zapłodnienia) nie zawierają nasion.

Cytrusy, które łatwo zawiązują owoce bez zapylenia to m.in.:

  • mandarynki satsuma i część klementynek (np. Marisol),
  • pomarańcze Navel,
  • wiele odmian pompeli,
  • limonka Tahiti,
  • cytron o palczastych owocach.
kwiat cytronu

Kwiatów cytronu o palczastych owocach nie można zapylić, ponieważ nie mają znamienia słupka. Mimo to zawiązują się owoce.

Odmiany wymienione wyżej są albo obcopylne, albo mają mechanizmy utrudniające zapylenie lub zawiązanie nasion, dzięki czemu przeważnie są bezpestkowe. Jednak w dzisiejszym artykule przyczyny beznasienności nie są istotne. Ważny jest tylko fakt, że owoce mogą powstać bez nasion. Dlatego kwiatów tych cytrusów nie trzeba zapylać, żeby zbierać plony. Zapylenie byłoby potrzebne tylko wtedy, gdybyśmy chcieli otrzymać nasiona.

Owoce bez zapylenia – jak to możliwe?

Wiemy dobrze, że u roślin owoce powstają z zapylonych kwiatów. Jak to możliwe, że niezapylony kwiat także zawiązuje owoc, w dodatku bez nasion? Odpowiada za to zjawisko partenokarpii, czyli zdolności do wytwarzania owoców bez zapłodnienia komórki jajowej w zalążkach.
Wiele gatunków i odmian cytrusów ma pewną skłonność do partenokarpii, ale tylko u niektórych ta cecha jest na tyle silna, że zapylanie kwiatów nie jest wymagane do prawidłowego owocowania. Wymienione wyżej cytrusy to przykłady odmian o silnej skłonności do partenokarpii.

Druga grupa: odmiany samopylne

Większość gatunków i odmian cytrusów jest samopylna, co znaczy, że do zapylenia nie jest wymagany pyłek innej odmiany. Obecność owadów zapylających może wpłynąć korzystnie na ilość zawiązanych owoców.

Samopylna jest większość odmian cytryny, limonki, cytronu, wiele odmian pomarańczy i mandarynki, a także pomarańcza trójlistkowa i wiele innych cytrusów.

Kwiaty odmian samopylnych warto zapylać, jeżeli w otoczeniu nie ma owadów (na przykład kiedy cytrus kwitnie w pomieszczeniu). W ten sposób zwiększa się szansę na zawiązanie owoców.

kwiaty-cytryna-skierniewicka

Kwiaty cytryny skierniewickiej są samopylne. Produkują dużo pyłku, dlatego mogą zapylać się nawet bez obecności owadów.

Trzecia grupa: odmiany obcopylne, owocujące w obecności zapylaczy

Istnieją też odmiany wymagające innej odmiany zapylającej. Są obcopylne i mają małą zdolność do partenokarpii, dlatego bez zapylenia kwiatów pyłkiem z innej odmiany ich owocowanie może być słabe.

Odmiany, które lepiej owocują z zapylaczami to m.in.:

  • niektóre odmiany mandarynki (np. Robinson, Fremont2Yildiz, Ercan & Kaplankiran, Mustafa. (2017). The Effect of Cross-Pollination on Fruit Set and Quality in ‚Robinson’ and ‚Fremont’ Mandarins. 54. 107-112. 10.20289/zfdergi.388390.) oraz klementynki (np. Clemenules),
  • tangelo Minneola i Orlando3Futch, S.H. and Jackson, L.K. (Original publication date October 2003, revised April 2018). Pollination of Citrus Hybrids. https://edis.ifas.ufl.edu/ch082

Kwiaty tych cytrusów wymagają zapylania. Jeżeli dwie różnie odmiany kwitną na wolnym powietrzu, to owady prawdopodobnie przeniosą pyłek z jednego drzewka na drugie i owoce się zawiążą. Natomiast jeżeli cytrus przebywa w pomieszczeniu, powinniśmy zapylić jego kwiaty – co ważne – pyłkiem z innej odmiany.

Podsumowanie

Większość cytrusów jest samopylna, albo potrafi owocować nawet bez zapylenia. Niektóre jednak wymagają obecności innej odmiany zapylającej do prawidłowego owocowania.

Jeżeli nie wiesz, czy Twoje drzewko wymaga zapylenia do owocowania – możesz wystawić je na świeże powietrze, w miejsce odwiedzane przez owady lub zapylić kwiaty. Najlepiej pyłkiem z innej odmiany cytrusa, a jeżeli nie masz takiej możliwości, to pyłkiem z tej samej rośliny. U wielu odmian może to wpłynąć korzystnie na ilość zawiązanych owoców.